pokrzywka u dzieci
Elementarz

Pokrzywka u dzieci

Dziwna, pojawiająca się nagle, swędząca wysypka u dzieci jest częstym powodem niepokoju rodziców. Skąd się wzięła? Czemu tak swędzi? Dlaczego tych zmian jest więcej i więcej? Przecież przed chwilą było ich niewiele! Dzisiejszy bohater – pokrzywka u dzieci – napędziła strachu niejednej mamie i niejednemu tacie. Czy rzeczywiście jest się czego bać? No i najważniejsze – czy pokrzywka zawsze wynika z uczulenia?

 

Pokrzywka u dzieci może występować w dwóch rodzajach (w uproszczeniu) – pokrzywka ostra, która znika przed upływem 6 tygodni i pokrzywka przewlekła – która utrzymuje się co najmniej 6 tygodni (lub dłużej). Ze względu na fakt, iż to najczęściej pokrzywka ostra, która pojawia się po raz pierwszy budzi znaczny niepokój rodziców – właśnie nią zajmiemy się w dzisiejszym wpisie.

 

Pokrzywka ostra jest jedną z najczęstszych chorób skóry i występuje u 15-20% populacji, częściej dotyczy dzieci i młodzieży. U ok. 10% mieszkańców Europy epizod ostrej pokrzywki miał miejsce przynajmniej jeden raz w życiu, a według polskich badań epidemiologicznych – ok. 5% dzieci styka się z tą chorobą. Nieco częściej występuje u dzieci z wywiadem alergicznym.

 

Jak wygląda pokrzywka?

 

Charakterystycznym wykwitem (czyli zmianą skórną) w pokrzywce jest bąbel pokrzywkowy. Jak sama nazwa wskazuje – zmiany skórne wyglądają dokładnie jak te, które pojawiają się po kontakcie z pokrzywą. Bąbel pokrzywkowy powstaje w wyniku obrzęku górnych warstw skóry. Może mieć zabarwienie porcelanowobiałe, różowe lub czerwone. Charakteryzuje się tym, że powstaje nagle (w ciągu kilku minut), może mieć różną wielkość – czasem bąble mają wielkość kilku milimetrów, a czasem zlewają się w kilkucentymetrowe obszary i jest wyniosły ponad poziom skóry. Ponadto, bąbel pokrzywkowy jest dobrze odgraniczony od otaczającej skóry, zanika zwykle w ciągu 24 godzin lub krótszym czasie (najczęściej w ciągu 2-3 godzin, choć w niektórych rodzajach pokrzywki może utrzymywać się dłużej). Zmianom towarzyszy świąd, czasem dzieci zgłaszają pieczenie (a najmniejsze maluchy, które nie potrafią jeszcze nazwać swoich wrażeń mówią, że wysypka boli). Po ustąpieniu części wykwitów, mogą pojawiać się nowe, w tym samym lub innym miejscu – jest to charakterystyczne dla pokrzywki i nie jest niepokojącym objawem! Zmiany nie zostawiają śladów po zniknięciu. Pokrzywka u dzieci może mieć dowolną lokalizację na całym ciele.

 

A czym jest obrzęk naczynioruchowy?

 

Znany też pod nazwą obrzęk Quinckego. Jest to nic innego jak obrzęk głębiej położonych warstw skóry właściwej i tkanki podskórnej (brzmi groźnie). Towarzyszy bąblom pokrzywkowym nawet w 50% przypadków. Pojawia się nagle, skóra objęta obrzękiem może przybrać odcień rumieniowy lub pozostać niezmieniona. W przypadku obrzęku częściej odczuwany jest ból lub pieczenie, niż swędzenie i częściej obejmuje on błony śluzowe. Obrzęk naczynioruchowy może utrzymywać się dłużej, niż bąbel pokrzywkowy, bo nawet do 72 godzin. Najczęściej dotyczy okolic twarzy – powiek, warg, kończyn, okolic moszny, stawów, rzadziej błony śluzowej górnych dróg oddechowych i przewodu pokarmowego (wówczas może stanowić zagrożenie życia).

 

Jedną z postaci obrzęku naczynioruchowego, jest obrzęk występujący rodzinnie, mający podłoże genetyczne. Objawy po raz pierwszy pojawiają zwykle pomiędzy 7. a 13. rokiem życia pod wpływem różnych czynników wyzwalających takich jak np. urazy, zabiegi (stomatologiczne i chirurgiczne) oraz ucisk tkanek.

 

Ale skąd te wszystkie objawy właściwie się biorą?

 

Jednymi z winowajców są histamina uwalniana przez pobudzone komórki oraz czynniki reakcji zapalnej. Powodują one zwiększenie przepuszczalności naczyń krwionośnych i jakby „przesączanie” płynu do przestrzeni między komórkami skóry i tak powstaje charakterystyczny dla pokrzywki obrzęk. Drażnienie zakończeń nerwowych przez napływające pobudzone komórki wywołuje z kolei świąd.

 

Co wywołuje objawy pokrzywki?

 

Najczęściej pokrzywka u dzieci kojarzona jest z czynnikami alergizującymi. Jednak, jak się okazuje, najczęstszą przyczyną pokrzywki w populacji dziecięcej są czynniki infekcyjne (odpowiadają za prawie 50% przypadków ostrej pokrzywki)! Według niektórych danych, to infekcje wirusowe (najczęściej zakażenia układu oddechowego i pokarmowego) głównie związane są z pokrzywką, aczkolwiek również w przebiegu chorób bakteryjnych mogą wystąpić jej objawy. Nie ustalono bezpośredniego związku zakażeń pasożytniczych z pokrzywką.

 

„Zjadł dziś pierwszy raz orzeszki”… – a co z alergenami?

 

Szacuje się, że alergeny pokarmowe wywołują ok. 20% przypadków ostrej pokrzywki u dzieci (jakkolwiek istnieją badania, które ten związek oceniają na zaledwie 1-4%). Najczęstszymi winowajcami są dodatki do żywności barwniki, konserwanty, glutaminian sodu lub słodziki.

 

Kolejnym czynnikiem, mogącym mieć wpływ na rozwój objawów pokrzywki są leki. Ocenia się, że  pokrzywka polekowa stanowi nawet ok. 10% przypadków pokrzywki ostrej. Najbardziej podejrzane o wywoływanie zmian są antybiotyki i niesteroidowe leki przeciwzapalne. Aczkolwiek, uważa się, że pokrzywka poantybiotykowa jest nadrozpoznawana i przyczyną wysiewu bąbli pokrzywkowych jest tocząca się infekcja.

 

Ostra pokrzywka u dzieci może być też wywoływana przez czynniki fizyczne: zimno, ciepło, ucisk, wibracje, czy stymulację przez alergeny kontaktowe, wzrost temperatury, światło i wodę oraz przez ugryzienia owadów.

 

Niestety, u większości chorych nie udaje się zwykle ustalić dokładnie przyczyny objawów.

 

Jak rozpoznaje się pokrzywkę ostrą?

 

Zazwyczaj wystarczy obraz kliniczny – zmiany skórne są charakterystyczne i na podstawie ich obecności lekarz stawia diagnozę, nie jest wymagane wykonywanie żadnych badań dodatkowych. Rodzice często oczekują, że zmiany ustąpią w ciągu jednego-dwóch dni (no, maksymalnie kilku). Jednak ostra pokrzywka u dzieci może utrzymywać się znacznie dłużej, średnio ok. 2 do nawet 3 tygodni.

 

W celu ustalenia przyczyny w pierwszej kolejności dziecko powinno być dokładnie zbadane fizykalnie – aby ocenić występowanie ewentualnych cech infekcji lub przewlekłych ognisk infekcji np. zmian próchniczych uzębienia, czy przewlekłego zapalenia zatok lub migdałków, które również mogą być przyczyną występowania zmian. Dalsze postępowanie i poszukiwanie czynnika wyzwalającego może wymagać konsultacji alergologicznej lub dermatologicznej (po ustąpieniu objawów i zakończeniu leczenia antyhistaminowego).

 

Leczenie pokrzywki

 

Jeżeli możliwe jest ustalenie czynnika wywołującego zmiany – należy go wyeliminować. Jednak, jak pisałyśmy wyżej – w populacji dziecięcej pokrzywka najczęściej towarzyszy infekcjom w związku z czym, w pierwszej kolejności skupiamy się na leczeniu choroby wywołującej wysiew pokrzywki. Elementem wspomagającym leczenie jest również odpowiednia pielęgnacja skóry – szczególnie właściwe nawilżanie. Pamiętaj, że pokrzywka u dzieci nie jest przeciwwskazaniem do codziennej krótkiej kąpieli i zachowania należytej higieny osobistej! Chłodny prysznic i nałożenie następnie kojącego preparatu z mentolem mogą również przynieść ulgę w nasilonym świądzie.

 

W leczeniu farmakologicznym zazwyczaj wystarczy doustna podaż leku przeciwhistaminowego, czasem konieczne jest zwiększenie standardowej dawki. Co ważne, leki te w większym stopniu łagodzą świąd, niż wpływają na natychmiastowe zmniejszenie ilości bąbli, więc nie oczekuj całkowitego ustąpienia zmian! Ponadto, pomimo stosowania leków, mogą pojawiać się kolejne wysiewy bąbli pokrzywkowych – jest to naturalne w przebiegu tej choroby skóry. Bezpieczeństwo stosowania leków antyhistaminowych u dzieci, nawet długotrwałego, zostało potwierdzone w licznych badaniach. Nie należy natomiast stosować leków przeciwalergicznych miejscowo (np. w żelu, maści), ponieważ są one nieskuteczne i mogą sprzyjać wystąpieniu objawów alergii kontaktowej.

Jeżeli natomiast po pewnym czasie leczenia nie ma poprawy – do terapii mogą być włączone na krótki czas glikokortykosteroidy. Nie bój się wówczas podaży tych leków – zalecana jest mała dawka i krótki czas leczenia, więc nie należy spodziewać się wystąpienia objawów niepożądanych. Kremy i maści sterydowe nie są skuteczne w leczeniu ostrej pokrzywki (z wyjątkiem pokrzywki z ucisku), a stosowane na duże powierzchnie mogą dawać objawy niepożądane.

 

Czy wystąpienie objawów pokrzywki wymaga wizyty w SOR lub Izbie Przyjęć?

 

W zdecydowanej większości przypadków nie! Jeśli objawom skórnym nie towarzyszą żadne inne nagłe symptomy (patrz niżej), możesz udać się do swojego lekarza pediatry w przychodni lub, po godzinach pracy przychodni – do Nocnej i Świątecznej Opieki Zdrowotnej w Twoim mieście. Pomimo, iż pokrzywka często budzi w rodzicach znaczny niepokój, zazwyczaj jest łagodną, samoograniczającą się chorobą. Jak pisałyśmy już wyżej – również nawrót bąbli pokrzywkowych po włączonym leczeniu (najczęściej szybka poprawa po podanym domięśniowo zastrzyku i nawrót objawów następnego dnia) może występować w naturalnym przebiegu pokrzywki i nie jest objawem niepokojącym. Objawy choroby mogą ustępować nawet 2-3 tygodnie, a u niektórych pacjentów schorzenie może przejść w postać przewlekłą.

 

W praktyce często jednak zdarza się, że rodzice zgłaszają się z dzieckiem, które przebyło już swój pierwszy epizod (lub nawet kolejne) pokrzywki, oczekując podania magicznego zastrzyku. Pamiętaj, że pokrzywka pokrzywce nie jest równa i podanie domięśniowe leków wymagane jest na początku leczenia tylko w przypadkach ciężkiej pokrzywki ostrej.

 

ALARM!! Objawy towarzyszące pokrzywce takie jak: zawroty głowy, uczucie silnego osłabienia, kołatanie serca, chrypka, świąd gardła, uczucie przeszkody w gardle, zmiana zabarwienia głosu, duszność, świszczący oddech, ból brzucha, nudności i wymioty, biegunka wymagają pilnego kontaktu z lekarzem! Mogą zwiastować wystąpienie wstrząsu anafilaktycznego!

 

Czy należy stosować dietę eliminacyjną?

 

Tylko w przypadku potwierdzenia związku między spożywanym pokarmem a wystąpieniem objawów pokrzywki. Aby potwierdzić związek żywności z pojawianiem się zmian skórnych należy przeprowadzić próbę prowokacji – nie wykonuj jednak takich prób samodzielnie! Lekarz po określeniu ryzyka zdecyduje, w jakich warunkach próba ma być przeprowadzona.

 

Czy pokrzywka u dzieci może nawracać?

 

Drugi epizod zwykle dotyczy ok. 20-30% pacjentów w ciągu kolejnych 2 lat, 3,5-5% w ciągu 8 lat i 12% w ciągu 10 lat. Jeżeli Twoje dziecko przebyło epizod pokrzywki niezwiązanej z infekcją, z możliwym czynnikiem zewnętrznym (np. w czasie wakacji) – wówczas przed wyjazdem wakacyjnym możesz zaopatrzyć się w leki antyhistaminowe (więcej informacji o składzie apteczki na wyjazd z dzieckiem znajdziesz w poprzednim wpisie).

 

A Wy – czy macie jakieś pokrzywkowe doświadczenia? Zetknęliście się już z tą chorobą skóry? Zapraszamy do dzielenia się swoimi uwagami!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *