Depresja u dzieci i młodzieży
Elementarz

D jak Depresja u dzieci i młodzieży

Depresja u dzieci i młodzieży stanowi coraz częstszy problem, nierzadko bagatelizowany przez rodziców, podczas gdy jest poważną chorobą, mogącą stanowić zagrożenie życia. Uznaje się, że u 60% dzieci i młodzieży w czasie epizodu depresyjnego występują myśli samobójcze, a 30% podejmuje próbę samobójczą. We wpisie znajdziecie drogowskazy, które pomogą odróżnić epizod depresyjny od tzw.”gorszych dni” często obserwowanych u nastolatków. Bo depresja to nie zawsze uczucie smutku i przygnębienia…

 

Depresja u dzieci i młodzieży to problem, który był przez dłuższy czas niedoceniany, panował bowiem pogląd, że dzieci nie odczuwają wahań nastroju w takim stopniu jak dorośli (no bo jakie one mogą mieć problemy?!). Często w domach rodzinnych, w których zabezpieczone są wszystkie potrzeby dziecka, odczuwanie przez nie smutku i przygnębienia jest nierozumiane przez opiekunów i często traktowane jako fanaberia.

O kluczowym znaczeniu wczesnego rozpoznania i leczenia świadczy fakt, że ponad połowa dorosłych z nawracającymi epizodami depresyjnymi chorowała na depresję przed 15 r.ż.

 

Czy istnieją czynniki predysponujące do wystąpienia depresji? 

 

Tak. Czynniki usposabiające do depresji, które również stanowią czynniki podtrzymujące chorobę, można podzielić na 3 grupy:

 

1. Czynniki biologiczne – m.in. zaburzenia hormonalne, choroby somatyczne, predyspozycje genetyczne (depresja występująca w rodzinie) itp.

2. Czynniki osobnicze – niska oporność na stres, negatywny wizerunek własnej osoby, depresyjny schemat myślenia, brak umiejętności radzenia sobie ze stresem itp.

3. Czynniki społeczne – przemoc w rodzinie lub w szkole, rozwód/utrata rodziców, zła sytuacja materialna, wykorzystanie seksualne, odrzucenie przez rówieśników, brak wsparcia itp.

 

Jakie objawy powinny mnie zaniepokoić?

 

Podstawowe (główne) objawy:

 

* OBNIŻONY NASTRÓJ – uczucie smutku, przygnębienia, skłonność do płaczu. Należy pamiętać jednak, że dzieci nie zawsze są w stanie dokładnie opisać swoje uczucia. Nierzadko zdarza się tak, iż dziecko zgłasza złe samopoczucie, podczas gdy rodzic nie obserwuje objawów chorobowych. Czasem wewnętrzny smutek wyrażany jest przez dziecko jako stan rozdrażnienia, poirytowania, wtedy opiekun nie zauważy przygnębienia, a wręcz przeciwnie – złość i agresję, które prowadzą do konfliktów i oddalenia od dziecka.

 

* UTRATA ZAINTERESOWANIA LUB ANHEDONIA (niemożność cieszenia się, odczuwania radości) – dziecko, które wcześniej interesowało się np. sportem, literaturą,muzyką, chętnie spotykało się z przyjaciółmi, nagle zaczyna być znudzone tymi zajęciami. Nie odczuwa radości, przyjemności, jest obojętne wobec proponowanych atrakcji.

 

* ZMNIEJSZENIE AKTYWNOŚCI LUB ZWIĘKSZONA MĘCZLIWOŚĆ – dziecko zgłasza niemożność wykonywania codziennych czynności i obowiązków, mimo że nie prezentuje żadnych innych objawów chorobowych.

 

Dodatkowe objawy – współistniejące z objawami podstawowymi (głównymi):

– niska samoocena – dziecko czuje się bezwartościowe, gorsze od rówieśników itp.

 

– poczucie winy – dziecko obwinia się za sytuacje, na które nie ma najczęściej wpływu.

 

– osłabienie uwagi i koncentracji- dziecko zapomina o różnych rzeczach, łatwo się rozprasza, dłużej odrabia zadania domowe lub zapomina o codziennych obowiązkach.

 

– zaburzenie snu – niemożność utrzymania snu lub wczesne wybudzanie dziecka, senność dziecka w ciągu dnia.

 

– nawracające myśli o śmierci, które mogą prowadzić do myśli i zachowań samobójczych – WAŻNE! Samo pytanie nie wywoła myśli samobójczych, jeśli nie występują. Jeżeli masz więc jakiekolwiek obawy – nie bój się pytać i rozmawiać z dzieckiem!

 

– zmiana apetytu- zarówno wzrost jak i spadek wagi.

 

Oczywiście nie możemy mówić o depresji, jeśli powyższe objawy obserwujemy przez kilka dni i są one wynikiem trudnej sytuacji doświadczanej przez dziecko. Odczuwanie smutku, rozdrażnienia, przygnębienia np. po otrzymaniu złej oceny w szkole albo z powodu sprzeczki z rówieśnikami jest sytuacją naturalną. Problem pojawia się, jeżeli objawy utrzymują się znacznie dłużej, a gorszy nastrój dziecka nie wraca do normy mimo ustąpienia trudnej sytuacji, która ten stan wywołała.

 

O epizodzie depresyjnym mówimy, gdy opisane wyżej objawy  (co najmniej 2 objawy podstawowe i 2 objawy dodatkowe) utrzymują się przez większą część dnia i prawie każdego dnia, przez co najmniej 2 tygodnie.

 

Wyróżniamy epizod depresyjny:

  • łagodny
  • umiarkowany
  • ciężki

Bardzo często zdarza się tak, że łagodny epizod depresyjny nie upośledza istotnie funkcjonowania dziecka (dziecko wykonuje codzienne obowiązki) i przez to jest bagatelizowany lub niezauważany przez rodziców.

 

Należy również pamiętać, że u dzieci i młodzieży z depresją wyjątkowo często współistnieją objawy somatyczne, które stanowią tzw. „maskę depresji” oraz główny powód szukania pomocy u specjalisty. Są to najczęściej: bóle głowy, bóle brzucha, biegunka, wymioty, ból w klatce piersiowej, kołatanie serca, omdlenia, zawroty głowy itp. Mimo szerokiej diagnostyki prowadzonej przez lekarza najczęściej nie udaje się znaleźć przyczyny somatycznej zgłaszanych przez dziecko objawów. Wówczas wskazana jest konsultacja psychologiczna lub psychiatryczna.

 

W ponad 40% przypadków depresja u dzieci i młodzieży może również współistnieć z innymi zaburzeniami psychicznymi – m.in. nadużywaniem alkoholu i substancji psychoaktywnych, zaburzeniami odżywiania (bulimia, jadłowstręt psychiczny), ADHD, moczeniem nocnym, zaburzeniami zachowania, atakami paniki lub lęku itp. Objawy depresyjne mogą być pierwotne (czyli wywołujące objawy) lub wtórne (pojawiające się w wyniku dolegliwości) do współistniejących zaburzeń.

 

Obserwacja dziecka – czyli jak obraz kliniczny depresji zmienia się w zależności od poziomu rozwoju dziecka:

 

Objawy depresji są odmienne w zależności od wieku dziecka. Na inne symptomy będzie zwracał uwagę rodzic u dziecka w wieku przedszkolnym, a na inne w okresie młodzieńczym.

 

Oczywiście najtrudniej rozpoznać epizod depresyjny u dziecka w wieku przedszkolnym. Dominują wówczas objawy somatyczne. Opiekunowie zwracają najczęściej uwagę na wycofanie dziecka, niechęć do zabawy, skłonność do samotnego spędzania czasu itp. W okresie szkolnym dołączają się objawy związane z rozpoczęciem uczęszczania dziecka do szkoły. Dzieci zgłaszają wówczas lęk przed porażką, boją się odrzucenia przez rówieśników, często unikają szkoły. Zgłaszają także objawy somatyczne mimo braku odchyleń w badaniu podmiotowym i przedmiotowym.

 

W okresie nastoletnim – bardziej  niż w innych grupach wiekowych depresja przejawia się agresją, złością, ucieczką z domu, podejmowaniem zachowań przestępczych.

 

Kiedy mogę podejrzewać, że obserwowane objawy są spowodowane przez depresję?

 

Objawów depresji nie można bagatelizować!

Należy pamiętać, że dostępne kwestionariusze, skale depresji (np. skala depresji Becka) stanowią tylko wskazówkę do tego aby udać się do psychologa lub psychiatry. NIE PRZESĄDZAJĄ O DIAGNOZIE! Rozpoznanie depresji stawia lekarz psychiatra w oparciu o wywiad i badanie dziecka. Oczywiście zawsze wskazana jest współpraca lekarza pediatry, który na podstawie badań różnicuje objawy depresyjne z  przyczynami somatycznymi.

 

Leczenie:

Łagodny epizod depresji może być leczony ambulatoryjnie (w ramach poradni psychiatrycznej i psychologicznej). Epizody ciężkie i umiarkowane, zwłaszcza z towarzyszącymi myślami i tendencjami samobójczymi, objawami psychotycznymi, poważna patologia rodzinna, która utrudnia postępowanie lecznicze – stanowią bezwzględne wskazanie do hospitalizacji dziecka na oddziale psychiatrycznym. W sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia dziecka – hospitalizacja może nastąpić również bez zgody rodziców i/lub dziecka (dziecko ma prawdo do odmowy hospitalizacji po ukończeniu 16 roku życia).

 

Na czym opiera się leczenie depresji?

Leczenie zaburzeń depresyjnych przede wszystkim opiera się przede wszystkim na psychoedukacji chorego i rodziny (psychoterapia: behawioralno- poznawcza, interpersonalna-indywidualna, rodzinna lub grupowa) oraz interwencjach środowiskowych (np. podejmowanie współpracy ze szkołą do której uczęszcza dziecko).

 

Leczenie farmakologiczne podejmowane jest przy braku skuteczności psychoterapii i/lub współwystępowaniu objawów psychotycznych. Uznaje się, że skuteczność leków przeciwdepresyjnych u dzieci i młodzieży jest zdecydowanie mniejsza niż u dorosłych, ze względu na niedojrzałość ośrodkowego układu nerwowego oraz układów enzymatycznych, biorących udział w metabolizmie leków.

 

W przypadku nasilonego lęku, niepokoju lub zaburzeń snu dodatkowo stosuje się leki uspokajające/nasenne, stosowane doraźnie lub przez krótki czas.

 

Opisane metody leczenia, mogą się wzajemnie uzupełniać, a przestrzeganie zaleceń specjalisty pozwala na kontrolowanie objawów choroby i prawidłowe funkcjonowanie dziecka.

 

Czy depresję można całkowicie wyleczyć?

Przede wszystkim należy sobie uświadomić, że depresja u dzieci i młodzieży to zaburzenie o charakterze przewlekłym – co oznacza, że nawet całkowite ustąpienie objawów depresyjnych nie przesądza o wyleczeniu pacjenta. Objawy mogą pojawić się ponownie po pewnym czasie. Dlatego tak ważne są okresowe kontrole w poradniach psychologiczno-pedagogicznych i/lub psychiatrycznych.

 

Jak już wcześniej wspominałam – zaburzenia o charakterze depresyjnym obserwowane w okresie dzieciństwa, mają tendencję do nawrotu w okresie dorosłości.

 

Oczywiście rokowanie dotyczące leczenia i kontrolowania choroby są gorsze w sytuacji współistnienia innych zaburzeń psychicznych.

 

Najważniejsze jest dobranie takiej metody  leczenia, która będzie kontrolowała objawy i umożliwi powrót do zdrowego i aktywnego trybu życia.

 

Gdzie szukać pomocy?

Antydepresyjny telefon – w środy i czwartki od 17.00 do 19.00 – 225949100

https://forumprzeciwdepresji.pl/wazne-telefony-antydepresyjne

 

Jakie jest Wasze zdanie? Czy depresja u dzieci i młodzieży to aktualny problem? Podzielcie się opiniami w komentarzach!

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *