bostonka u dzieci
Elementarz

Bostonka u dzieci – czyli choroba dłoni, stóp i jamy ustnej.

Swędzący problem, powracający każdej jesieni i latem, dziesiątkujący grupy przedszkolne, a dorosłych zwalający z nóg. Bostonka u dzieci lub bardziej poprawnie – choroba dłoni, stóp i jamy ustnej (Hand, Foot and Mouth Disease – HFMD), to infekcja wirusowa, przebiegająca z wysypką w charakterystycznej lokalizacji. Czasem problemem bywa różnicowanie z ospą wietrzną, natomiast leczenie opiera się głównie na lekach łagodzących objawy choroby. Kiedy podejrzewać, że to bostonka? Jak długo trwa choroba i jak można się nią zarazić? Na czym polega leczenie? Kiedy dziecko może wrócić do przedszkola? Zapraszamy do czytania – bostonka u dzieci w pigułce!

 

Bostonka, czy choroba bostońska to określenia niepoprawne. Natomiast ze względu na rozpowszechnienie tej nazwy choroby, będziemy się nią posługiwać w dzisiejszym wpisie.

 

Bostonka u dzieci – informacje ogólne

 

Najczęściej chorują dzieci do 10 roku życia, dlatego też HFMD to domena przedszkoli i żłobków. Oczywiście narażone są również osoby starsze, młodzież i rodzice chorych dzieci – czyli w zasadzie wszyscy. I tu zła wiadomość – im starszy pacjent, tym przebieg może być cięższy, podobnie jak w ospie wietrznej (osobny wpis o ospie wietrznej TU). Natomiast większość dzieci przechodzi chorobę bardzo łagodnie, czasem nawet bez gorączki.

 

Co wywołuje bostonkę?

 

Przyczyną choroby są wirusy. Do zakażenia dochodzi najczęściej wirusami Coxsackie A5, A9, A10, A16, B1, and B3 oraz enterowirusem 71. Ten ostatni występuje głównie w Azji i odpowiedzialny jest za najcięższe infekcje z powikłaniami. I tu kolejna zła wiadomość – ponieważ wirusów, które mogą wywołać chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej jest całkiem sporo, infekcja może nawracać. Tak więc przechorowanie, nie gwarantuje odporności na całe życie, a mając styczność z nowym wirusem, można zachorować jeszcze raz.

 

Jak można się zakazić?

 

Bostonka u dzieci przeważnie ma charakter miniepidemii – choruje całe przedszkole, czy żłobek. Zakażenie przenosi się przez bezpośredni kontakt z wydzielinami i wydalinami (czyli np. śliną, płynem w pęcherzykach, stolcem). Źródłem zakażenia może być tylko człowiek. HFMD jest zaliczana do tzw. chorób brudnych rąk, gdyż przestrzeganie higieny może ograniczyć szerzenie się infekcji. Okres wylęgania (czyli czas od zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów) wynosi ok. 3-6 dni. Dziecko z bostonką, podobnie jak dziecko z ospą, jest zakaźne przez cały okres utrzymywania się wysypki! Ponadto, chory może wydalać wirusy z kałem nawet przez kilka kolejnych tygodni (nawet do 3 miesięcy), a w wydzielinach dróg oddechowych i jamy ustnej wirus obecny jest jeszcze przez 30 dni! Mówiąc wprost – dziecko po przebytej infekcji jeszcze przez długi czas może być źródłem zakażenia dla innych, czemu sprzyja brak higieny rąk. W praktyce jednak okres zakaźności kończy się w zasadzie z ustąpieniem zmian skórnych.

 

Jak zapobiegać zakażeniu?

 

Przede wszystkim myć ręce! Oprócz tego – nie posyłać chorego dziecka do żłobka czy przedszkola (wydawałoby się oczywiste, a często nie jest) oraz sprzątanie i dezynfekcja wspólnie używanych miejsc i zabawek (zwłaszcza tych, które wędrują do buzi). Nie istnieje aktualnie szczepionka przeciwko HFMD, aczkolwiek w Azji prowadzone są badania, zwłaszcza w kontekście zmniejszenia liczby zakażeń o ciężkim przebiegu z powikłaniami neurologicznymi, czy sercowo-płucnymi (niżej przeczytacie więcej o powikłaniach bostonki).

 

Bostonka u dzieci – objawy

 

Gorączka i wysypka

 

Najczęściej choroba zaczyna się gorączką, osłabieniem i złym samopoczuciem. Może się również w tym czasie pojawić ból gardła. Temperatura może być różnej wysokości, zazwyczaj jest to łagodna gorączka, ale zdarzają się również pacjenci wysokogorączkujący. Wysypka zwykle pojawia się po 2-3 dniach. Rozpoznanie choroby na podstawie samej gorączki i faktu, że inne dzieci w przedszkolu przechodziły HFMD w zasadzie nie jest możliwe do czasu wystąpienia zmian skórnych. To trochę jak wróżenie z fusów 😉 Typowo, bostonka u dzieci charakteryzuje się pęcherzykami i grudkami, które lokalizują się na dłoniach i stopach (po wewnętrznej stronie). (Wysypka w bostonce, i TU i TU). W praktyce, często jednak zmiany nie wyglądają książkowo. Często są to po prostu ciemniejsze, czerwone plamki, pojedyncze grudki, często w ogóle bez pęcherzyków. Często zdarza się również tak, że wysypka zajmuje także mało charakterystyczne miejsca – pośladki, uda, okolice narządów płciowych, czasem tułów. A czasem jedynym objawem jest delikatna wysypka na dłoniach, bez zajęcia stóp. Zmiany są bolesne, raczej nie swędzą. Utrzymują się ok. tygodnia do 10 dni.

Do wysypki na dłoniach i stopach mogą dołączyć się objawy ze strony jamy ustnej. Czasem są pierwszym objawem, obok gorączki. Wówczas pęcherzyki lokalizują się na błonie śluzowej policzków, podniebieniu i języku. Pękając, tworzą bolesne nadżerki. Czasem są to pojedyncze zmiany, czasem masywne zajęcie jamy ustnej. Choroba może wówczas zostać pomylona z zapaleniem gardła i migdałków, wymagającym leczenia antybiotykiem, natomiast w HFMD antybiotyki nie przyniosą żadnych korzyści.

 

Zajęcie paznokci i inne objawy

 

U niektórych pacjentów zajęta może być również płytka paznokcia. Wówczas po ustąpieniu ostrych objawów, po czasie (nawet po ponad miesiącu), może dojść do złuszczenia paznokcia. Jako ślad po chorobie mogą również pojawić się poprzeczne linie na paznokciach. Są to tzw. linie Beau i powstają wskutek czasowego zahamowania wzrastania paznokcia. W większość przypadków zmiany są tymczasowe i po ok. pół roku do roku paznokcie wyglądają już prawidłowo.

U części pacjentów po ustąpieniu wysypki obserwuje się także złuszczanie naskórka rąk i stóp. Bardziej intensywne łuszczenie jest częstsze u dorosłych.

Poza wysypką, bostonka u dzieci może przebiegać również z katarem, kaszlem, czy innymi objawami ze strony układu oddechowego. Może się również pojawić ból brzucha, wymioty czy biegunka, ponieważ enterowirusy zajmują także układ pokarmowy.

 

Rozpoznanie

 

Rozpoznanie choroby dłoni, stóp i jamy ustnej u dzieci opiera się głównie na obecnych objawach. W zasadzie nie wymaga wykonywania żadnych badań dodatkowych.

 

Alarm! Koniecznie zgłoś się do lekarza jeśli:

  • dziecko odmawia przyjmowania płynów – brak możliwości nawadniania doustnego prowadzi nieuchronnie do odwodnienia, wówczas jedynym ratunkiem może być hospitalizacja,
  • dziecko jest apatyczne, wystąpią drgawki, zaburzenia świadomości, czy inne objawy neurologiczne,
  • wysypka zmieni charakter, pojawią się wybroczyny

 

Powikłania

 

Najczęstszym powikłaniem i jednocześnie najczęstszą przyczyną hospitalizacji dzieci jest odwodnienie. O odpowiednim nawodnieniu dziecka z HFMD przeczytacie niżej.

Nadkażenie bakteryjne – podobnie jak w ospie, głównie w wyniku drapania wykwitów. Częściej dotyczy dzieci z atopowym zapaleniem skóry, może wymagać miejscowego leczenia antybiotykami, a w ciężkich zakażeniach – ogólnoustrojowo (czyli doustnie lub dożylnie).

Bardzo rzadko bostonka u dzieci jest przyczyną zakażenia ośrodkowego układu nerwowego. Zdarza się to w zasadzie wyłącznie w krajach azjatyckich, z częstością ok. 1%. Występuje wówczas głównie pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, ostrego ogniskowego porażenia oraz zapalenia pnia mózgu.

 

Pamiętaj jednak, że bostonka u dzieci jest najczęściej chorobą o łagodnym przebiegu i samoograniczającą się.

 

Bostonka u dzieci – leczenie

 

Większość dzieci nie wymaga hospitalizacji i leczona jest wyłącznie objawowo – przeciwbólowo i dbając o odpowiednie nawodnienie. Obecnie nie ma skutecznych w HFMD leków przeciwwirusowych! Dlatego stosowanie acyklowiru (leku, który podaje się np. w przebiegu opryszczki, czy ospy wietrznej) nie ma żadnego uzasadnienia.

 

Nawadnianie

 

Niezwykle istotne, a często niedocenianie przez rodziców. We wpisie o zaparciu u dzieci znajdziecie tabelkę z szacowanym dobowym zapotrzebowaniem na płyny. Oczywiście w czasie gorączki ilość wypijanych płynów musi być większa. W przypadku bolesnych nadżerek i owrzodzeń w jamie ustnej, silnego bólu gardła, pojenie może być problematyczne (czasem udaje się opanować problem, pojąc dziecko systematycznie, małymi porcjami strzykawką). Pamiętaj, że w miarę narastania stopnia odwodnienia, dziecko może wykazywać większą niechęć do picia. Dlatego tak ważne jest dbanie o odpowiednie nawodnienie od początku każdej infekcji!

 

Płyny podawane do picia powinny być chłodne i nie kwaśne aby nie podrażniać uszkodzonej śluzówki. Najlepiej sprawdza się woda. Pamiętam pewnego małego pacjenta, który przechodząc bostonkę, na obiad dostał kapuśniak. Ból wywołał taką histerię, że spanikowani rodzice dopiero w gabinecie lekarskim powiązali fakty 🙂

 

Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe

 

Ponieważ zmiany skórne i w jamie ustnej są bolesne, dziecko może wymagać podaży leków przeciwbólowych. Najczęściej stosujemy w tym celu paracetamol i ibuprofen. Podając którykolwiek z tych leków, nie zapominaj o odpowiednim nawodnieniu dziecka! Więcej o paracetamolu i ibuprofenie znajdziesz we wpisie o tym jak poradzić sobie z gorączką.

 

Leki przeciwświądowe

 

Tylko w razie występowania świądu.

 

Kiedy dziecko może wrócić do przedszkola?

 

Ponieważ maluch jest zakaźny przez cały okres utrzymywania się wysypki, czas ten powinien spędzić w domu, izolowany od rówieśników. Po ustąpieniu zmian skórnych może wrócić do żłobka, czy przedszkola, pamiętać jednak należy o szczególnym zwracaniu uwagi na higienę rąk!

 

A jakie są Wasze doświadczenia z chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej? Czy Wasze dzieci mają ją już za sobą? A może sami chorowaliście? Zachęcamy do dzielenia się spostrzeżeniami w komentarzach i udostępniania wpisu!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *