Agresja u dzieci
Ja i świat

Agresja u dzieci- jak sobie z nią radzić?

W dzisiejszym artykule przyjrzymy się bliżej niegrzecznym bajtlom.  Z czego wynika agresja u dzieci i jakie może mieć podłoże? Jak się z nią uporać? Czy można wypracować sposób radzenia sobie z agresywnymi zachowaniami u dzieci? Zapraszamy do lektury…

 

Dziecko przejawiające zachowania agresywne jest niewątpliwie kłopotem dla rodziców, wychowawców i opiekunów. Pojawia się wówczas pytanie „Dlaczego moje dziecko jest agresywne?”. Niestety, najnowsze teorie psychologiczno-pedagogiczne dokładnie nie tłumaczą dlaczego jedne dzieci prezentują takie zachowania, a inne nie.

Czym właściwie jest agresja u dzieci i co możemy nazwać mianem zachowań agresywnych? Są to m.in wszelkie formy złości, przemocy, wrogości, przejawiające się m.in. biciem, niszczeniem przedmiotów, zabawek, buntowaniem się przeciwko poleceniom dorosłych (rodziców, wychowawców), robienie na przekór, podejmowanie niebezpiecznych zabaw, wygłupów itp.

 

Jak podejść do problemu jakim jest agresja u dzieci?

 

Żeby poradzić sobie z agresją u dziecka na początku trzeba dowiedzieć się z czego ona wynika.

Zachowania agresywne wcale nie muszą  przyjmować formy fizycznej pod postacią np. bójki, poszturchiwania, czy słownej (wyzwiska, kłótnie, krzyki itp.) ale mogą też przyjmować formę agresji utajonej – trudnej do zauważenia przez opiekunów (np. przedrzeźnianie kolegów, wyśmiewanie, obmawianie, upokarzanie).

 

Dzieci prezentują zachowania agresywne w celu:

  • Odreagowania własnych emocji – złości, uczucia niezrozumienia, bezsilności, lęku;
  • Osiągnięcia jakiejś rzeczy, zamierzonego celu;
  • Udowodnienia, że ma rację;
  • Zademonstrowania swojej przewagi wśród rówieśników;
  • Obrony swojej własności (moja mama, moja koleżanka, moja zabawka);
  • Zwrócenia na siebie uwagi;
  • Zdobycia akceptacji wśród grupy rówieśniczej.

 

Oczywiście należy pamiętać, że równie niebezpieczną formą zachowań jest tzw. „autoagresja” czyli przemoc wymierzona przeciwko własnej osobie, np. gryzienie swoich rąk, naciskanie oczu, uderzanie głową o ścianę, silne drapanie się, samookaleczanie (to częściej u starszych dzieci, nastolatków). Występuję one najczęściej u dzieci z ograniczonymi możliwościami komunikacyjnymi. Uznaje się, że skuteczną metodą  jest odwrócenie uwagi dziecka, gdy to zaczyna się samookaleczać, co zmniejsza natężenie autoagresji. Ważne jest również przeanalizowanie sytuacji – co doprowadziło dziecko do takiego stanu i co dziecko chciało w ten sposób zakomunikować.

 

Czy istnieją metody radzenia sobie z obserwowaną u dziecka „niegrzecznością”?

 

Niezależnie czy dziecko prezentuje „niegrzeczne” zachowania w domu, przedszkolu, czy na placu zabaw, najważniejsza jest konsekwencja. Dziecko musi mieć ściśle określone granice zachowania, musi wiedzieć jak ma postępować, wiedzieć co jest określane mianem dobrego a co złego zachowania. System konsekwencji powinien być jasny i zrozumiały dla dziecka i zawsze być respektowany (bez wyjątku od przyczyny czy  sytuacji). Zasady przyznawania przywilejów i obowiązków  powinny być zależne od postępowania dziecka i również przestrzegane przez dorosłych (którzy są autorytetami). Tylko konsekwentne przestrzeganie zasad może ograniczyć akty agresji.

 

Konieczne jest wyeliminowanie jednego z głównych błędów wychowawczych, jakim jest zezwolenie na manipulację dorosłymi przez dziecko. Gdy maluch czegoś chce, prosi, nagła odmowa sprawia, że zaczyna się buntować, płakać, krzyczeć, bić itp. Dorosły, często dla świętego spokoju, zaoszczędzenia czasu i wstydu, zgadza się na to, czego żąda dziecko. I maluch uczy się, że zachowaniem agresywnym można osiągnąć sukces. I będzie je częściej powtarzać, celem uzyskania obranego celu.

 

Opiekun powinien nagradzać dziecko za zachowania pożądane, tak aby wzmocnić u dziecka poczucie, że bycie grzecznym się opłaca. W przypadku zachowań agresywnych ważną rolę odgrywa forma przydzielonej kary. Nigdy nie powinno się stosować kar cielesnych, krzyczeć czy poniżać. Kara ma za zadanie pokazać maluchowi, że jego zachowanie jest naganne i wiąże się z konsekwencjami np. wykluczeniem dziecka na pewien czas z zabawy, gry, jeśli nie zmienia swojego postępowania, koniecznością przeproszenia kolegi/koleżanki. Dziecko uczy się w ten sposób właściwego systemu wartości i zachowań akceptowanych społecznie, dlatego tak ważna jest konsekwencja rodzica/opiekuna.

 

Dlaczego moje dziecko jest agresywne?

 

Dużą rolę ogrywa zrozumienie przyczyny „niegrzeczności” obserwowanej u dziecka. Należy zdać sobie sprawę, że agresja u dzieci jest najczęściej wołaniem o pomoc. Czasem maluch nie jest w stanie wyrazić co czuje, z czym wewnętrznie się zmaga. Często w ogóle nie sygnalizuje problemu, nie skarży się na nic, a zapytany, czy coś się dzieje niezmiennie odpowiada, że wszystko w porządku. Natomiast w rzeczywistości odczuwa znaczne napięcie, w którego rozładowaniu pomagają zachowana agresywne. Czasem agresja u dzieci może być również odpowiedzią na nadmiar bodźców płynących ze świata zewnętrznego, z którymi maluch nie potrafi się uporać. Dlatego tak ważne jest zaspokojenie podstawowych potrzeb dziecka: miłości, akceptacji, poczucia bezpieczeństwa.

 

Rozmowa z dzieckiem, zrozumienie jego poglądów, postępowania, poszukiwanie wspólnych kompromisów, pomoc w rozwiązywaniu problemów hamuje zachowania agresywne oraz ułatwia prawidłowy rozwój dziecka. Niebagatelną rolę odgrywa obserwacja malucha – często rodzice zauważają zmianę w zachowaniu w konkretnych sytuacjach, co pomaga w ustaleniu źródła napięcia. Ponadto, rodzice powinni być pozytywnymi wzorcami do naśladowania.  Dziecko widząc agresywne zachowania rodziców, czy osób z najbliższego otoczenia względem siebie, przenosi agresję na teren podwórka, przedszkola. Wychowywane w atmosferze krzyków, awantur domowych, jest nieświadome, że postępuje źle naśladując złe wzorce rodzicielskie. Agresywne „przykłady” wywołują agresywne zachowania i przemoc wśród dzieci.

 

Rodzic powinien pomóc dziecku znaleźć zastępcze formy wyładowania złości i gniewu, np.:

 

  • skrzynia (pudełko)  złości – pudło z gazetami, które można do woli zgniatać, wrzucać do niego kulki z gazety jako forma wyładowania złych emocji;
  • malowanie jaskrawymi kolorami złości na dużych arkuszach papieru i wyrzucanie arkuszy do kosza;
  • stworzenie ludzika złości, któremu można powiedzieć o swoim zdenerwowaniu, przekazać mu swoje negatywne emocje;
  • aktywność fizyczna, np. bieganie, tańczenie, obrzucanie się poduszkami;
  • ćwiczenia przed lustrem – robienie śmiesznych min – celem zmiany negatywnych emocji na te pozytywne,
  • spłukanie złości wraz z wodą w toalecie;
  • ustawienie obok siebie tabliczek nastroju, np. z błyskawicą oznaczająca uwaga, jestem zły itp.

 

Agresja u dzieci a media…

 

Bardzo ważna jest także ochrona dziecka przed szkodliwymi modelami agresywnego zachowania prezentowanego w telewizji, w filmach, bajkach. Wielokrotne oglądanie scen przedstawiających walkę, wypadki i krzywdę ludzką powoduje z czasem, że dziecko staje się coraz bardziej obojętne. Jest to jeszcze bardziej destrukcyjne, niż nauczanie agresji. Młody odbiorca potrafi patrzeć na przemoc i cierpienie człowieka bez emocji, przez co jest przygotowany do nieludzkiego działania wobec innych osób. Agresja ukazywana w przekazie medialnym utwierdza młodych ludzi w przeświadczeniu, że przemoc jest dozwolona społecznie. Tym samym zaciera postrzeganie rzeczywistej wagi przemocy w społeczeństwie. Opiekun powinien więc kontrolować jakość, ilość i czas programów oglądanych przez dziecko oraz dostosować je do wieku dziecka.  Konieczne jest wybieranie filmów i książek, które ukazują pozytywne modele zachowania. Ponadto należy pamiętać, że komputer i telewizor nie powinny zastępować dziecku kontaktu z rodzicami i w żadnym wypadku nie mogą być jedyną formą spędzania wolnego czasu. Istnieją bowiem  spacery, wycieczki, wspólna zabawa itp.

 

Podsumowując, najskuteczniejszą metodą radzenia sobie z tzw. zachowaniami agresywnymi jest ich uważne obserwowanie oraz  kształtowanie postaw prawidłowych przez rodziców, opiekunów, wychowawców. Znalezienie przyczyny tych zachowań jest sukcesem do ich wyeliminowania i wypracowania skutecznego sposobu na rozprawienie się z problemem.

 

A wy jak radzicie sobie ze złymi zachowaniami obserwowanymi u Waszych maluszków? Czy macie jakieś skuteczne metody? Czy Waszym zdaniem agresja u dzieci to ważny społecznie temat? Podzielcie się z nami w komentarzach. 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *