Kleszcz
A co gdy ...?

A co gdy… ugryzie mnie kleszcz??

Okres wakacyjny – słońce, zabawa, spacery, wędrówki z dzieciakami, a wśród traw i drzew ukryty przeciwnik – kleszcz.  Co zrobić gdy zaatakuje? Jak pokonać agresora? Kiedy udać się do lekarza? I co powinno nas zaniepokoić? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w tym artykule.

 

INFORMACJA O PRZECIWNIKU

TYP

Stawonogi – pajęczaki – pasożyty zewnętrzne, które żywią się krwią.

OFIARA

Kleszcze pasożytują na kręgowcach – najczęściej są to gryzonie, ptaki, bydło, konie. Człowiek jest żywicielem przypadkowym.

MIEJSCE POBYTU

Europa Azja, Ameryka Północna. Kleszcze występują na całym terytorium Polski – najczęściej lasy liściaste i mieszane z bogatym podszyciem.

AKTYWNOŚĆ

Wzrost temperatury powoduje wzrost aktywności kleszczy; szczyt przypada na okresy- maj- czerwiec oraz wrzesień- październik.

METODA ATAKU

Kleszcze rozpoznają ofiarę po zapachu, ciepłocie ciała oraz wydychanym CO2 (dwutlenku węgla). Gdy wyczują ofiarę kleszcze biernie spadają spod liści. Ugryzienie jest bezbolesne – podczas wkłuwania kleszcz wydziela substancję znieczulającą.

ZAGROŻENIE

Do chorób przenoszonych przez kleszcze należą m.in. : borelioza z Lyme, gorączka Q, tularemia, bartoneloza, babeszjoza, anaplazmoza, kleszczowe zapalenie mózgu, riketsjozy z grupy gorączek plamistych.

Na podstawie danych epidemiologicznych w Polsce najczęściej przenoszonymi chorobami przez kleszcze są borelioza oraz odkleszczowe zapalenie mózgu i to tych dwóch jednostek chorobowych będzie dotyczył w głównej mierze dzisiejszy wpis.


Jak pokonać przeciwnika?

 

Najskuteczniejszą metodą uniknięcia pogryzienia jest unikanie terenów występowania kleszczy – oczywiście o ile to możliwe.

 

Do metod  zmniejszających  ryzyko ukąszenia zaliczamy:

 

  1. Odpowiedni ubiór – odzież z długimi rękawami, spodnie z wąskimi nogawkami, buty z wysokimi cholewkami. Odzież powinna być w jasnym kolorze – nie odstraszy on kleszczy, ale na jasnym tle zwiększa się szansa dostrzeżenia go.
  2. Stosowanie repelentów – używanie chemicznych środków ochrony przed kleszczami powinno być zgodne z zaleceniem producenta pod względem częstotliwości i ilości. Należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu repelentów u małych dzieci. Zawsze zwróć uwagę na zalecenia producenta – niektóre preparaty mogą być stosowane po 2r.ż.
  3. Obserwacja i dokładne oglądanie ciała po powrocie z miejsc, gdzie można natknąć się na kleszcza. Szczególnie dokładnie oglądaj miejsca pod kolanami, pod pachami i w pachwinach, okolice karku, nasady włosów – kleszcze lubią miejsca ciepłe, dobrze ukrwione.

 

A co, gdy kleszcz zaatakował?

 

Pamiętaj! Im szybciej go usuniesz, tym mniejsze jest ryzyko zakażenia chorobami przenoszonymi przez kleszcze.

W pierwszych 24 godzinach ryzyko przeniesienia czynników zakaźnych jest stosunkowo małe, znacznie zwiększa się dopiero po około 24 godzinach. Wynika to z faktu wydłużonego czasu migracji patogenów z jelit kleszcza do gruczołów ślinowych.

W celu usunięcia kleszcza należy chwycić go pecętą lub dostępnymi w aptekach kleszczołapkami jak najbliżej skóry i wyciągnąć go  wzdłuż osi wkłucia (prostopadle do skóry) .

Miejsce wkłucia można umyć wodą z mydłem a następnie przemyć miejsce środkiem dezynfekcyjnym.

 

NIE WOLNO!!!  Nie powinno się kleszcza wykręcać i smarować masłem lub innym tłuszczem, kremem, alkoholem. Potraktowany tymi substancjami i rozdrażniony kleszcz może zwymiotować (tak! kleszcze mogą wymiotować!) i wyprodukować większą ilość śluzu, co znacząco zwiększa ryzyko zakażenia.

 

 

A co zrobić jeśli fragment kleszcza pozostanie w ranie?

 

Zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, jeżeli przy usuwaniu kleszcza pozostanie w miejscu ukąszenia aparat gębowy, to ryzyko zakażenia nie zwiększa się. Może natomiast pojawić się podrażnienie skóry w wyniku obecności ciała obcego i wszelkie dodatkowe manipulacje  związane z usunięciem pozostałego w  skórze fragmentu kleszcza niepotrzebnie tylko obciążają pacjenta, zwiększając odczyn zapalny. W takiej sytuacji można poprzestać tylko na zdezynfekowania rany.

Oczywiście w przypadkach wątpliwych, przy pozostawieniu większego fragmentu kleszcza, którego nie da się usunąć pęcetą warto zwrócić się o pomoc do lekarza.

 

Kiedy stosować antybiotyk?

 

Istnieje mylne przekonanie, że po każdym ukąszeniu przez kleszcza konieczna jest kuracja antybiotykowa. Zgodnie z zaleceniami nie stosuje się antybiotykoterapii poekspozycyjnej.

Dopiero pojawienie się rumienia wędrującego, który jest objawem patognomonicznym dla boreliozy wczesnej jest wskazaniem do rozpoczęcia leczenia zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych.

 

Czy rumień wędrujący a rumień po ukąszeniu to to samo?

 

Rumień wędrujący wynika z przemieszczania się krętków w skórze i jest objawem patognomonicznym dla boreliozy. Nie wymaga dodatkowego potwierdzenia badaniami serologicznymi ani hospitalizacji. Konieczne jest  jedynie włączenie odpowiedniej antybiotykoterapii, którą prowadzi się w warunkach ambulatoryjnych od 14-28 dni.  Rumień pojawia się po ok. 3-30 dniach od kontaktu z kleszczem (nie wcześniej) i  w ciągu następnych dni i tygodni powiększa się obwodowo, tworząc czerwoną lub sino-czerwoną plamę z centralnym zblednięciem. Zmiany skórne mogą wystąpić zarówno w miejscu ugryzienia, jak i miejscu od niego oddalonym – obserwacji wymaga więc cała powierzchnia ciała przez miesiąc od ugryzienia. Wykwity mogą być zarówno pojedyncze, jak i mnogie lub przybrać charakter jednej dużej zmiany i towarzyszących mniejszych zmian satelitarnych. Powstały rumień przekracza zwykle średnicę 5 cm i może obejmować znaczną powierzchnię skóry. Najczęściej przyjmuje postać obrączkowatą – charakterystyczna czerwona/jasnoróżowa obwódka i  centralne przejaśnienie, ale w postaciach nietypowych może mieć kształt nieregularny z obecnością wybroczyn lub pęcherzyków. Nieleczony ustępuje samoistnie – średnio w ciągu 4 tygodni.

 

Czerwona grudka lub rumień w miejscu ukąszenia, które nie ulegają powiększeniu w czasie, są najczęściej wynikiem reakcji miejscowej na ugryzienie kleszcza – nie jest ona objawem boreliozy. Nie wymaga leczenia i diagnostyki serologicznej. W przypadku jej wystąpienia można zastosować dostępne bez recepty leki przeciwświądowe (np. Fenistil) .

 

ZAPAMIĘTAJ!

 

Rumieniem wędrującym nie są zmiany, które pojawiają się w czasie krótszym niż 2 dni po epizodzie ukłucia przez kleszcza.

 

Pozostawienie w skórze fragmentu kleszcza nie zwiększa ryzyka zakażenia!

 

Nie ma podstaw do tego, by standardowo podawać antybiotyk profilaktycznie, po ugryzieniu przez kleszcza.

 

Kiedy mam wykonać badania po ugryzieniu przez kleszcza? Może zbadać kleszcza?

 

Zgodnie z zaleceniami nie wykonujemy badań serologicznych po każdym ukłuciu przez kleszcza. Nie zaleca się również samego badania kleszcza.

 

Borelioza jest chorobą którą lekarz podejrzewa na podstawie wywiadu, badania podmiotowego i przedmiotowego.  W uzasadnionych przez lekarza przypadkach zgodnie z rekomendacjami należy wykonać badania dwustopniowe: test immunoenzymatyczny, a następnie wyniki wątpliwe i dodatnie należy potwierdzić testem western blot.

 

A czy istnieją szczepionki przeciwko chorobom przenoszonym przez kleszcze?

 

Obecnie na rynku dostępna jest jedynie szczepionka, która chroni przed kleszczowym zapaleniem mózgu. Należy jednak pamiętać że kleszcze mogą przenosić również inne bakterie, wirusy, pasożyty. Szczepionka nie chroni więc przed innymi chorobami.

 

Kleszczowe zapalenie mózgu – co to takiego?

 

KZM to choroba wirusowa, a zakażenie następuje w wyniku ukłucia przez zakażonego kleszcza. Objawy mogą pojawić się w ciągu 4-28 dni po kontakcie z pasożytem. Przebieg choroby najczęściej jest dwufazowy: początkowo obserwujemy krótkotrwały (1-8 dni) okres objawów grypopodobnych z gorączką, mogą wystąpić bóle głowy, nudności i wymioty. W ok. 1/4 przypadków choroba kończy się na tym etapie. Natomiast u pozostałych pacjentów, po ok. tygodniowej poprawie (okres ten może wynosić między 1 a 33 dni) obserwuje się nawrót gorączki, bólów głowy, wymiotów oraz dołączają się objawy neurologiczne. W przebiegu infekcji dojść może do objawów zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenia mózgu, rdzenia kręgowego i korzeni nerwowych.

 

Choroba jest niebezpieczna ze względu na możliwość trwałych powikłań, których częstość występowania ocenia się na 20-50%. Najczęściej dochodzi do porażenia lub niedowładów nerwów czaszkowych, porażenia kończyn, uszkodzenia móżdżku, czy trwałej padaczki. Przebycie kleszczowego zapalenia mózgu może również wpływać na rozwój psychoruchowy, zdolność koncentracji i uwagi oraz zaburzenia pamięci.

 

Jak dotąd, nie dysponujemy żadnymi metodami leczenia przyczynowego kleszczowego zapalenia mózgu. W ostrej fazie choroby stosowane jest wyłącznie postępowanie objawowe, dlatego tak ważna jest profilaktyka. Zakażeniu można zapobiegać, stosując m.in. wspomniane wyżej środki ochrony, bądź decydując się na szczepienie ochronne.

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego wyróżniamy:

FSME- IMMUN 0,25ml JUNIOROd 1-15 r.ż
FSME-IMMUN 0,5ml U dzieci od 16r.ż i dorosłych

 

Cena :ok. 110zł

 

Schemat szczepienia:

Szczepienie podstawoweStandardowy schemat szczepienia

Przyspieszony schemat szczepienia

1 dawka

Wybrana dataWybrana data

2 dawka

1-3 miesięcy po pierwszej dawce14 dni po pierwszej dawce
3 dawka5-12 miesięcy po drugiej dawce

5-12 miesięcy po drugiej dawce

            Szczepienie przypominające                  

Czas

1 dawka przypominająca3 lata po 3 dawce szczepienia podstawowego
Kolejne dawki przypominająceCo 5 lat

Zaleca się podać pierwszą i drugą dawkę w miesiącach zimowych, aby uzyskać pełną odporność przed sezonem aktywności kleszczy. Trzecią dawkę szczepienia podstawowego najlepiej zakończyć w tym samym sezonie lub przed rozpoczęciem następnego sezonu aktywności kleszczy.

Podsumowując: lepiej zapobiegać, niż leczyć – pamiętajcie o ochronie przed kleszczami, prawidłowym usuwaniu stawonogów i możliwości szczepień.

Czy dzisiejszy post był dla Was pomocny? Może macie jeszcze jakieś pytania, dotyczące kleszczy i przenoszonych przez nie chorób? Koniecznie podzielcie się uwagami w komentarzach!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *